Giao dịch (dù là ngoại hối, chứng khoán, hay bất động sản, …) là một trong những lĩnh vực mang lại những phần thưởng lớn lao nhất, nhưng cũng đồng thời có thể gây ra sự chán nản, thất vọng và mệt mỏi tột độ nếu bạn đi sai hướng.
Để giao dịch thành công, bạn cần làm chủ nhiều yếu tố, từ việc phát triển một chiến lược giao dịch hiệu quả, cho đến khả năng kiểm soát cảm xúc và duy trì kỷ luật trong thị trường. Mọi nhà giao dịch đều phải trải qua những giai đoạn này, trải nghiệm đủ mọi trạng thái cảm xúc trước khi đạt được thành công.
Nếu bạn vẫn đang loay hoay, mất phương hướng hoặc nản lòng trong hành trình tìm kiếm thành công từ giao dịch ngoại hối, hoặc nếu bạn đã có những chiến thắng đầu tiên, thì những câu nói từ các nhà giao dịch thành công trong bài viết này dành cho bạn. Chúng có thể giúp bạn lấy lại cảm hứng, mở rộng tầm nhìn và tái định hướng để giao dịch chính xác hơn, dù bạn đã từng nghe hay đọc ở đâu đó trước đây.
“In this business if you’re good, you’re right six times out of ten. You’re never going to be right nine times out of ten.” – Peter Lynch
( Tạm dịch: “Trong lĩnh vực kinh doanh này, nếu bạn giỏi, bạn đúng 6 lần trên tổng số 10. Bạn không bao giờ có thể đúng 9 trong 10 lần đâu.” )
Câu nói này nhắc nhở chúng ta về một sự thật hiển nhiên mà tôi đã nhiều lần nhấn mạnh: ngay cả những trader giỏi nhất trên thế giới cũng không thể chiến thắng mọi lệnh giao dịch. Tỷ lệ thắng 60% đã là một thành tích rất ấn tượng.
Điều quan trọng không chỉ là tỷ lệ thắng mà còn là cách bạn kiểm soát vốn và rủi ro trong mỗi giao dịch. Ngay cả với tỷ lệ thắng thấp hơn 60%, bạn vẫn có thể kiếm lời đáng kể nếu biết cách tối ưu hóa mức cắt lỗ và chốt lời. Chìa khóa nằm ở việc quản lý rủi ro thông minh hơn là chỉ tập trung vào tỷ lệ chiến thắng.
“What seems too high and risky to the majority generally goes higher and what seems low and cheap generally goes lower.” – William O’Neil
( Tạm dịch: “Những thứ nhìn có vẻ (giá) quá cao và rủi ro thì thường lên cao hơn, còn những thứ có vẻ (giá) thấp và rẻ thì lại thường xuống thấp hơn nữa.” )
Những cổ phiếu có giá cao, đặc biệt là gần hoặc vừa phá đỉnh, thường là những cổ phiếu an toàn nhất. Ngược lại, những cổ phiếu có giá rẻ mà ta tưởng có thể mua với giá hời thường dẫn đến thất bại.
Trong một xu hướng mạnh, tôi không ngần ngại vào lệnh mua khi giá gần ngưỡng kháng cự cao nhất hoặc lệnh bán khi gần ngưỡng hỗ trợ thấp nhất. Tất nhiên, điều này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, chứ không phải áp dụng cho mọi lệnh giao dịch.
Khi bạn nắm vững cách đọc biểu đồ nến, bạn sẽ dần cảm nhận được xu hướng và động lực của thị trường. Hãy mở biểu đồ cặp EUR – USD và xem lại những gì đã diễn ra trong năm 2014, bạn sẽ thấy rõ hơn về cách thị trường vận hành theo quy luật này.
“It takes 20 years to build a reputation and 5 minutes to ruin it.” – Warren Buffett
(Tạm dịch: “Danh tiếng mất 20 năm để xây dựng nhưng hủy hoại nó chỉ mất 5 phút. Nếu bạn luôn nghĩ về điều này, hẳn bạn đã làm mọi chuyện khác đi.”)
Câu nói của huyền thoại đầu tư Warren Buffett có thể áp dụng rất phù hợp trong giao dịch ngoại hối. Theo quan điểm của tôi, điều này ám chỉ tầm quan trọng của việc quản lý vốn và rủi ro.
Là một trader, bạn có thể dễ dàng phá hủy mọi thành quả kiếm được trong nhiều tháng chỉ với một lệnh thua duy nhất. Điều này xảy ra rất thường xuyên, ngay cả với những trader giàu kinh nghiệm. Bạn có thể đang tự tin vì đã có nhiều lệnh thắng, tự tin vì biểu đồ nến đang đẹp, và bạn quyết định đặt một lệnh lớn. Nhưng khi thất bại, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.
Điều tệ hại hơn không chỉ là mất tiền, mà còn là sự ảnh hưởng tiêu cực đến cảm xúc và tinh thần của bạn – điều có thể còn nguy hiểm hơn việc mất tiền. Đừng để điều này xảy ra với bạn. Hãy luôn kiểm soát rủi ro với mọi giao dịch và chỉ tăng khối lượng giao dịch một cách từ từ khi bạn đang thành công. Và quan trọng nhất, hãy luôn đảm bảo rằng mức stoploss của bạn là số tiền bạn sẵn sàng chấp nhận thua lỗ mà không bị ảnh hưởng tinh thần. Không có lệnh giao dịch nào là chắc chắn thắng, và bạn nên luôn ngủ ngon mỗi đêm, không phải lo lắng về lệnh giao dịch của mình.
“In investing, what is comfortable is rarely profitable.” – Robert Arnott
(Tạm dịch: “Trong đầu tư, thứ đem lại sự thoải mái thì hiếm khi mang tới lợi nhuận.”)
Trong giao dịch ngoại hối, câu nói này nhắc nhở chúng ta rằng cảm giác “thoải mái” thường không đồng nghĩa với việc giao dịch đúng đắn. Thông thường, những hành động mà con người cảm thấy muốn làm trong thị trường lại là những điều dễ khiến họ thua lỗ. Ví dụ, nhiều người thích giao dịch thường xuyên vì vào lệnh tạo cảm giác phấn khích, trong khi kiên nhẫn chờ đợi cơ hội tốt mới là thử thách thực sự. Khi thấy lệnh đang thua lỗ, ai cũng muốn cắt lỗ ngay để tránh mất thêm, nhưng việc giữ vững kỷ luật và để thị trường tự quyết định mới là điều khó khăn. Tương tự, khi lệnh đang có lợi nhuận nhỏ, rất nhiều người vội vàng chốt lời vì sợ giá quay đầu, trong khi điều cần làm là kiên nhẫn chờ giá chạm mục tiêu dù thị trường biến động liên tục.
Những nhà giao dịch chuyên nghiệp và thành công hiểu rõ tâm lý này của các nhà giao dịch non kinh nghiệm. Họ thường tận dụng những cơ hội mà hành vi của các trader thiếu kinh nghiệm gợi ý, để từ đó thực hiện các giao dịch ngược lại, nắm bắt lợi nhuận từ những sai lầm phổ biến này.
“I’m always thinking about losing money as opposed to making money. Don’t focus on making money, focus on protecting what you have.” – Paul Tudor Jones
(Tạm dịch: “Tôi luôn nghĩ đến việc mất tiền trước khi nghĩ xem mình sẽ kiếm được bao nhiêu. Đừng tập trung vào lợi nhuận có thể đạt được, hãy tập trung vào việc bảo vệ những gì bạn đang có.”)
Bảo toàn vốn là một trong những chìa khóa quan trọng để thành công trong giao dịch ngoại hối (cũng như chứng khoán, bất động sản, và các lĩnh vực khác). Việc này yêu cầu tránh xa những cơ hội không rõ ràng và chỉ giao dịch với những biểu đồ nến có xác suất thắng cao nhất. Đừng để cảm xúc lấn át lý trí trong các quyết định.
Chúng ta không nên lo lắng về việc bỏ lỡ cơ hội, vì thị trường luôn tồn tại và cung cấp cơ hội mới mỗi ngày, năm sau, hoặc thậm chí mãi mãi. Điều thực sự đáng lo là mất tiền. Chỉ khi bạn biết bảo vệ những gì mình đang có, bạn mới có thể tạo nền tảng vững chắc cho những thành công dài hạn trong giao dịch.
“If you personalize losses, you can’t trade.” – Bruce Kovner
(Tạm dịch: “Nếu bạn cá nhân hóa những lệnh thua của mình, bạn không thể giao dịch được đâu.”)
Điều quan trọng là bạn phải tách biệt bản thân khỏi mỗi lệnh giao dịch. Đừng để mình bị cuốn vào quá mức, như việc cứ ngồi dán mắt vào biểu đồ suốt ngày, lo lắng vì biến động giá. Nếu rơi vào cái bẫy này, bạn sẽ dễ dàng bị cuốn vào giao dịch liên tục, chấp nhận rủi ro quá mức so với tài khoản, và cuối cùng là làm mất sạch số vốn.
Hãy nhớ rằng một hoặc hai lệnh thắng hay thua không thể định hình toàn bộ kết quả của bạn. Đừng để kết quả của vài lệnh gần đây ảnh hưởng đến tâm lý và quyết định của mình. Điều bạn cần làm là tuân thủ phương pháp giao dịch đã đề ra. Khi cơ hội xuất hiện, hãy vào lệnh mà không do dự và để thị trường làm phần còn lại.
“The key to trading success is emotional discipline. If intelligence were the key, there would be a lot more people making money trading… I know this will sound like a cliché, but the single most important reason that people lose money in the financial markets is that they don’t cut their losses short.” – Victor Sperandeo
(Tạm dịch: “Chìa khóa để giao dịch thành công là kỷ luật cảm xúc. Nếu sự thông minh là yếu tố chính, hẳn sẽ có rất nhiều người kiếm tiền từ giao dịch… Tôi biết điều này nghe có vẻ sáo rỗng, nhưng lí do quan trọng nhất khiến người ta mất tiền trên thị trường tài chính là vì họ không cắt lỗ kịp thời.”)
Bạn không cần phải là thiên tài hay có IQ cao để kiếm được lợi nhuận bền vững trong giao dịch ngoại hối. Điều quan trọng hơn cả là kiểm soát được cảm xúc và duy trì kỷ luật trong từng giao dịch. Thực tế, có rất nhiều người thông minh, những giáo sư hay tiến sĩ tài chính, nhưng họ vẫn không thể kiếm được tiền từ chính chuyên môn của mình. Điều này cũng nhắc tôi nhớ đến một thầy giáo đại học chuyên về chứng khoán, người từng nói với chúng tôi rằng: “Tôi khuyên các anh chị đừng bao giờ chơi chứng khoán, vì chơi chỉ có mất tiền thôi, không thể hy vọng điều gì cả.”
Kỷ luật cảm xúc và việc dám cắt lỗ khi cần mới là yếu tố quyết định thành công lâu dài trong giao dịch.
“Markets are constantly in a state of uncertainty and flux, and money is made by discounting the obvious and betting on the unexpected.” – George Soros
(Tạm dịch: “Thị trường luôn trong trạng thái bất định và thay đổi liên tục, tiền được tạo ra từ việc bỏ qua điều hiển nhiên và đánh cược vào những điều không ngờ đến.”)
George Soros, một huyền thoại sống về đầu cơ và đầu tư trong thời đại của chúng ta, là minh chứng rõ ràng cho quan điểm này. Bạn hẳn còn nhớ đến sự kiện nổi tiếng khi ông đánh sập đồng bảng Anh, thực hiện một cú bán khống trị giá 10 tỷ bảng và thu về lợi nhuận 1 tỷ đô la chỉ trong “Thứ Tư đen tối” năm 1992. Đây được xem là một trong những lệnh giao dịch nổi tiếng nhất trong lịch sử, nếu không muốn nói là nổi tiếng nhất.
Soros không ngại đi ngược lại đám đông, điều mà hầu hết các trader thành công đều hiểu rõ. Bởi lẽ, có đến 80-90% những người giao dịch trong thị trường là kẻ thất bại. Chính sự nhạy bén trong việc nhìn thấy những điều không ai khác dám làm đã giúp ông tạo ra những thành công đột phá.
“The goal of a successful trader is to make the best trades. Money is secondary.” – Alexander Elder
(Tạm dịch: “Mục tiêu của một trader thành công là tạo ra được những lệnh giao dịch tốt nhất. Tiền bạc chỉ là điều thứ yếu.”)
Điều này hoàn toàn đúng khi tôi thường khuyên những người mới giao dịch rằng họ nên tập trung vào việc trở thành một trader giỏi, thay vì chỉ tập trung vào cách kiếm thật nhiều tiền.
Dĩ nhiên, ai tham gia giao dịch cũng muốn kiếm tiền, nhưng điều quan trọng hơn là hãy nuôi dưỡng sự đam mê trong việc cải thiện kỹ năng phân tích thị trường. Bạn cần yêu thích việc quan sát các xu hướng, hiểu được cuộc chiến giữa bên bán (“gấu”) và bên mua (“bò”). Tập trung vào việc trau dồi bản thân qua từng giao dịch sẽ giúp bạn dần dần tích lũy lợi nhuận một cách bền vững.
Khi bạn giao dịch với sự tỉnh táo và kỹ năng, tiền sẽ đến một cách tự nhiên.
“I have learned through the years that after a good run of profits in the markets, it’s very important to take a few days off as a reward. The natural tendency is to keep pushing until the streak ends. But experience has taught me that a rest in the middle of the streak can often extend it.” – Marty Schwartz
(Tạm dịch: “Tôi đã học được qua nhiều năm rằng: sau khi thu được lợi nhuận lớn từ thị trường, điều rất quan trọng là dành vài ngày để nghỉ ngơi như một phần thưởng. Khuynh hướng tự nhiên là tiếp tục lao vào công việc cho đến khi thời kỳ thuận lợi kết thúc. Nhưng kinh nghiệm đã dạy tôi rằng một chút nghỉ ngơi giữa thời kỳ đó có thể kéo dài thêm nó.”)
Như tôi đã từng chia sẻ, việc duy trì các thói quen, sở thích và hoạt động khác ngoài giao dịch là rất cần thiết để giúp bạn “tránh xa” khỏi thị trường. Không nhất thiết phải ngồi hàng giờ trước màn hình để theo dõi mọi biến động. Trên thực tế, thời gian bạn dành ra khỏi thị trường nên nhiều hơn so với thời gian bạn ở trong đó.
Ngay cả những trader thành công nhất cũng đều trải qua cảm xúc sau mỗi giao dịch. Hãy dành cho mình 1 hoặc 2 ngày rời xa bảng điện tử để cân bằng lại tâm lý, tránh để cảm xúc chi phối và dẫn đến những quyết định không sáng suốt.
“The price pattern reminds you that every movement of importance is but a repetition of similar price movements. Just as soon as you can familiarize yourself with the actions of the past, you will be able to anticipate and act correctly and profitably upon forthcoming movements.” – Jesse Livermore
(Tạm dịch: “Mô hình giá nhắc bạn rằng mọi chuyển động quan trọng đều là sự lặp lại của những chuyển động giá tương tự. Khi bạn quen thuộc với những hành động trong quá khứ, bạn sẽ có khả năng dự đoán và hành động chính xác, thu lợi nhuận từ những chuyển động sắp tới.”)
Một lần nữa, chúng ta thấy sức mạnh của biểu đồ nến và phương pháp giao dịch dựa trên diễn biến giá (price action), một công cụ đã giúp Livermore kiếm hàng triệu đô la từ thị trường chứng khoán vào những năm 1900, và vẫn tiếp tục hiệu quả cho đến ngày nay.
Điều này có được là nhờ Livermore đã chỉ ra rằng: “Theo thời gian, con người về cơ bản hành động và phản ứng giống nhau trong thị trường, do lòng tham, nỗi sợ, sự thiếu hiểu biết và hy vọng. Đó là lý do các mô hình giá lặp lại.”
Hãy nhớ rằng vào thời điểm đó, ông không có máy tính, phải ghi chép giá thủ công, mà vẫn trở thành một trong những trader vĩ đại nhất. Ngày nay, chúng ta thường tự làm phức tạp mọi thứ bằng cách thêm vào đủ loại chỉ báo và đường kỹ thuật, trong khi lẽ ra cần tập trung vào yếu tố cốt lõi quan trọng nhất: giá.
